วัดมหาธาตุวรวิหาร วัดพระนอน จังหวัดราชบุรี ตั้งอยู่บนถนนเขางู ตำบลหน้าเมือง อำเภอเมือง เดิมเรียกว่า วัดหน้าพระธาตุ เป็นพระอารามหลวงชั้นตรี ชนิดวรวิหาร และถือเป็นหนึ่งในโบราณสถานที่สำคัญที่สุดของจังหวัดราชบุรี ที่ยังคงมีพระภิกษุจำพรรษามาอย่างต่อเนื่อง เป็นศูนย์กลางทางศาสนาและการปกครองของเมืองราชบุรีมาอย่างยาวนานหลายร้อยปี นักโบราณคดีสันนิษฐานว่า บริเวณวัดแห่งนี้มีการสร้างศาสนสถานมาตั้งแต่สมัยทวารวดี ราวพุทธศตวรรษที่ 13–15 (ประมาณ 1,200–1,400 ปีก่อน) เนื่องจากพบหลักฐานโบราณวัตถุและรูปแบบการก่อสร้างที่สอดคล้องกับวัฒนธรรมทวารวดีในพื้นที่ราชบุรี
จุดเด่นทางประวัติศาสตร์และสถาปัตยกรรมของวัด
พระปรางค์ประธานองค์ใหญ่ ก่อสร้างด้วยศิลาแลง สูงประมาณ 12 วา สร้างซ้อนทับปราสาทขอมโบราณในสมัยต้นกรุงศรีอยุธยา เพื่อประดิษฐานพระบรมสารีริกธาตุ ภายในมีจิตรกรรมฝาผนังที่เก่าแก่และทรงคุณค่า เป็นสัญลักษณ์สำคัญของวัด และเป็นที่มาของชื่อ “วัดมหาธาตุ” ซึ่งหมายถึงวัดที่ประดิษฐานพระบรมธาตุของพระพุทธเจ้า
พระพุทธรูปปางมารวิชัยหันพระปฤษฎางค์ชนกัน ประดิษฐานภายในวิหารหลวง ซึ่งพบได้ไม่บ่อยนักในประเทศไทย เป็นศิลปะอยุธยาตอนต้นที่มีเอกลักษณ์โดดเด่นมาก ทั้ง 2 องค์ คือ “พระมงคลบุรี” ซึ่งหันพระพักตร์ไปทิศตะวันออก และ “พระศรีนัคร์” หันพระพักตร์ไปทิศตะวันตก โดยมีความเชื่อโบราณว่าเป็นการอาราธนาให้พระช่วยปกป้องคุ้มครองภยันตรายทั้งด้านหน้าและด้านหลัง
ประวัติการสร้างพระนอนภายในวัดมหาธาตุวรวิหาร
พระพุทธไสยาสน์ (พระนอน) ประดิษฐานอยู่ภายในวิหารด้านหน้าองค์พระปรางค์ เป็นพระนอนขนาดใหญ่ที่แสดงถึงพุทธศิลป์ที่เก่าแก่และทรงคุณค่าทางประวัติศาสตร์และโบราณคดี เป็นพระพุทธรูปปูนปั้น สร้างสมัยอยุธยา ความยาวตั้งแต่พระเกตุถึงพระบาท 127 คืบ 9 นิ้ว ได้รับการบูรณะครั้งหนึ่งสมัยเจ้าอธิการแพ ปุณณชาโต เจ้าอาวาสรูปที่ 3 โดย น.ส. องุ่น น้อยพานิช เป็นผู้อุปถัมภ์การบูรณะ และบูรณะครั้งที่ 2 เมื่อ พ.ศ. 2526
มรดกแห่งศรัทธาคู่เมืองราชบุรี วัดมหาธาตุวรวิหาร วัดพระนอน
วัดมหาธาตุวรวิหาร ไม่ได้เป็นเพียงโบราณสถานสำคัญของจังหวัดราชบุรีเท่านั้น แต่ยังเป็นศูนย์รวมแห่งศรัทธาและหลักฐานทางประวัติศาสตร์ที่สะท้อนความรุ่งเรืองของบ้านเมืองในอดีตผ่านพระปรางค์โบราณ พระพุทธไสยาสน์ และสถาปัตยกรรมอันทรงคุณค่า วัดแห่งนี้จึงเป็นทั้งแหล่งเรียนรู้ทางประวัติศาสตร์ ศิลปวัฒนธรรม และพระพุทธศาสนา ที่ยังคงสืบทอดคุณค่าให้คนรุ่นหลังได้ศึกษาและสักการะสืบไป
