วัดเจดีย์หลวงวรวิหาร วัดพระนอน จังหวัดเชียงใหม่ เรียกสั้นๆ ว่า วัดเจดีย์หลวง เป็นพระอารามหลวงชั้นตรี ชนิดวรวิหาร ตั้งอยู่ในใจกลางเขตเมืองเก่าจังหวัดเชียงใหม่ อยู่ใกล้กับประตูท่าแพ ถือเป็นหนึ่งในวัดที่สำคัญและทรงคุณค่าทางประวัติศาสตร์มากแห่งหนึ่งของประเทศไทย วัดเจดีย์หลวงเป็นศูนย์กลางทางศาสนา การเมือง และวัฒนธรรมของอาณาจักรล้านนามายาวนานกว่า 600 ปี อีกทั้งยังเคยเป็นสถานที่ประดิษฐานพระแก้วมรกต พระพุทธรูปคู่บ้านคู่เมืองของไทยในอดีตอีกด้วย
ประวัติการสร้าง วัดเจดีย์หลวงวรวิหาร วัดพระนอน
วัดเจดีย์หลวงสร้างขึ้นในรัชสมัยพระเจ้าแสนเมืองมา กษัตริย์แห่งราชวงศ์มังราย ราวพุทธศตวรรษที่ 20 โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อถวายเป็นพระราชกุศลแด่พระเจ้ากือนา พระราชบิดา และเพื่อเป็นสถานที่ประดิษฐานพระบรมสารีริกธาตุอันศักดิ์สิทธิ์ การก่อสร้างดำเนินต่อเนื่องผ่านหลายรัชสมัย และแล้วเสร็จในสมัยพระเจ้าติโลกราช ซึ่งเป็นยุคที่อาณาจักรล้านนาเจริญรุ่งเรืองสูงสุด ส่งผลให้เจดีย์หลวงมีขนาดใหญ่โตและงดงามเหนือกว่าเจดีย์องค์อื่นๆ ในดินแดนล้านนา
ในอดีต เจดีย์หลวงมีความสูงประมาณ 80–90 เมตร ฐานกว้างกว่า 60 เมตร นับเป็นเจดีย์ที่สูงที่สุดในอาณาจักรล้านนาและเป็นหนึ่งในเจดีย์ที่ใหญ่ที่สุดของเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ในยุคนั้น จนกระทั่งปี พ.ศ. 2088 เกิดแผ่นดินไหวรุนแรงในภาคเหนือ ส่งผลให้ส่วนยอดของเจดีย์หลวงพังทลายลง ความสูงลดลงเหลือประมาณ 60 เมตร แม้จะได้รับความเสียหายจากภัยธรรมชาติ แต่โครงสร้างหลักของเจดีย์ยังคงแข็งแรงและสวยงาม สะท้อนให้เห็นถึงความยิ่งใหญ่ของสถาปัตยกรรมล้านนาในอดีต
เจดีย์และพระแก้วมรกต พระพุทธรูปคู่เมืองของไทย
ซุ้มด้านตะวันออกขององค์เจดีย์ ภายในวัดเจดีย์หลวง เคยเป็นที่ประดิษฐานของพระแก้วมรกต ที่ถูกอัญเชิญจากเชียงรายมายังเชียงใหม่ พระแก้วมรกตประดิษฐานอยู่ ณ วัดเจดีย์หลวงเป็นเวลาหลายสิบปี ก่อนที่จะถูกอัญเชิญไปยังลำปาง เวียงจันทน์ ธนบุรี และกรุงเทพฯ ตามลำดับ ปัจจุบันบริเวณที่เคยประดิษฐานพระแก้วมรกต ได้มีการอัญเชิญพระแก้วมรกตจำลองมาประดิษฐานไว้ เพื่อเป็นอนุสรณ์แห่งความสำคัญทางประวัติศาสตร์
พระพุทธไสยาสน์โบราณ แห่งอาณาจักรล้านนา
นอกจากองค์เจดีย์แล้ว ภายในวัดยังประดิษฐานพระพุทธไสยาสน์เก่าแก่ สันนิษฐานว่า สร้างสมัยพระเมืองแก้ว รัชกาลที่ 11 ราชวงศ์มังราย (พ.ศ. 2010-2060) มีพุทธลักษณะงดงามมาก หันพระเศียรสู่ทิศใต้ พระพักตร์หันเข้าหาองค์พระธาตุเจดีย์หลวง สูง 1.93 เมตร ยาว 8.70 เมตร ประดิษฐานอยู่ในวิหารสร้างใหม่ สมัยพระพุทธโศภน เมื่อ พ.ศ. 2498
เป็นอีกหนึ่งโบราณวัตถุสำคัญที่ได้รับความเคารพศรัทธาจากพุทธศาสนิกชนมายาวนาน พระนอนองค์นี้สร้างตามรูปแบบศิลปกรรมล้านนาโบราณ เดิมเป็นพระพุทธรูปปูนปั้นลงรักปิดทอง ที่น่าสนใจ คือตำแหน่งการประดิษฐานของพระนอน ทำให้เกิดความเชื่อว่าเป็นการแสดงถึงการน้อมถวายความเคารพต่อพระบรมสารีริกธาตุที่ประดิษฐานอยู่ภายในเจดีย์
องค์พระนอนได้รับการบูรณะหลายครั้งเพื่อรักษาสภาพความงดงามขององค์พระ โดยการบูรณะครั้งสำคัญเกิดขึ้นในปี พ.ศ. 2536 มีการซ่อมแซมและลงสีทองใหม่ทั้งองค์ ทำให้องค์พระนอนยังคงสภาพงดงามและเป็นศูนย์รวมศรัทธาของผู้คนจนถึงปัจจุบัน
วัดเจดีย์หลวงในปัจจุบัน วัดสำคัญเมืองเชียงใหม่
ปัจจุบัน วัดเจดีย์หลวงเป็นหนึ่งในสถานที่ท่องเที่ยวทางประวัติศาสตร์และศาสนาที่สำคัญของจังหวัดเชียงใหม่ นักท่องเที่ยวทั้งชาวไทยและต่างชาตินิยมเดินทางมาสักการะองค์เจดีย์หลวง พระแก้วมรกตจำลอง เสาอินทขีล และพระนอนโบราณภายในวัด
แม้เวลาจะผ่านไปกว่าหกศตวรรษ แต่วัดเจดีย์หลวงยังคงยืนหยัดเป็นสัญลักษณ์แห่งความรุ่งเรืองของอาณาจักรล้านนา และเป็นมรดกทางวัฒนธรรมอันล้ำค่าที่บอกเล่าเรื่องราวความศรัทธาของชาวเชียงใหม่จากอดีตสู่ปัจจุบันได้อย่างสมบูรณ์
