วัดถ้ำสุมะโน วัดพระนอน จังหวัดพัทลุง ถูกค้นพบโดยพระอาจารย์เดช สุมโน (พระครูภาวนาสุมณฑ์) เมื่อวันที่ 28 เมษายน 2530 ตรงกับวันอังคารขึ้น 2 ค่ำ เดือน 6 ปีเถาะ ตั้งอยู่ที่ตำบลบ้านนา อำเภอศรีนครินทร์ เส้นทางพัทลุง – ตรัง ห่างจากตัวจังหวัดพัทลุง 25 กิโลเมตร มีเนื้อที่กว่า 500 ไร่ ครอบคลุมภูเขาสองลูก
วัดร่มรื่นด้วยพืชพันธ์ตามธรรมชาติ ทัศนียภาพรอบวัดเป็นเทือกเขาบรรทัดสลับซับซ้อน ภายในถ้ำมีหินงอกหินย้อยสวยงาม ภายนอกมีลำธารไหลผ่านตลอดทั้งปี นับว่าเป็นแหล่งท่องเที่ยวที่สวยงามแห่งหนึ่งของประเทศไทย วัดถ้ำสุมะโนยังได้รับคัดเลือกให้เป็นสำนักปฏิบัติธรรมดีเด่นของจังหวัดพัทลุงอีกด้วย
ดินแดนแห่งความสงบ วัดถ้ำสุมะโน วัดพระนอน
ค้นพบถ้ำบริวาร 12 ถ้ำ ปัจจุบันได้รับการพัฒนาแล้ว 7 ถ้ำ
ถ้ำโบสถ์ สมมติให้ถ้ำนี้เป็นโบสถ์ของวัดถ้ำสุมะโน ใช้ในการสวดปาฏิโมกข์ และพิธีกรรมต่างๆของพระสงฆ์ ถ้ำหอฉันบรรจบ ใช้เป็นที่ไหว้พระสวดมนต์ และชาวบ้านนำอาหารมาถวายพระ และเป็นที่ฉันข้าวของพระ
ถ้ำโรงธรรม เป็นที่ปฏิบัติธรรมสวดมนต์ไหว้พระ ทำวัตรเช้า – เย็น และใช้เป็นที่ประกอบพิธีต่างๆ ซึ่งถ้ำนี้สวยงามมากกว้างขวางสามารถบรรจุคนได้ประมาณ 1,500 คน
ถ้ำกัมมัฏฐานอรทัย เป็นห้องปฏิบัติธรรม ฝึกสมาธิ นั่งกัมมัฏฐาน ภายในถ้ำนี้สวยงามมาก เพราะมีหินงอกหินย้อยสวยงาม มีแท่นหินสีขาวด้านหลังมีที่พิงเหมือนบัลลังก์นั่ง มีหินสีขาวแวววาวคล้ายเพชร
ถ้ำพุทธบัณฑิต ท่านพระครูสมุห์ศิริ ปณฺฑิโต เจ้าอาวาสวัดอมราวราราม กทม. มาช่วยพัฒนา แล้วนำญาติโยมมาซื้อที่ดินหน้าถ้ำพุทธบัณฑิตถึง ถ้ำน้ำลอดมีเนื้อที่ประมาณ 8 ไร่ถวายวัดถ้ำสุมะโน
ถ้ำน้ำลอด ภายในถ้ำพระประธานเป็นพระพุทธรูปปางไสยาสน์องค์ใหญ่ มีความยาวประมาณ 5 วา สร้างขึ้นในปี พ.ศ. 2501 ถ้ำน้ำลอด เป็นสถานที่ปฏิบัติธรรมของพุทธบริษัทที่มีความเลื่อมใส
ศูนย์กลางการปฏิบัติวิปัสสนากรรมฐาน คู่เมืองพัทลุง
วัดถ้ำสุมะโนได้รับการพัฒนาขึ้นโดยลำดับ ไม่ว่าจะเป็นถ้ำต่างๆ สถานที่เสนาสนะกุฏิที่พักพระสงฆ์ เพื่อให้เพียงพอแก่ผู้มาเยือนถ้ำแห่งนี้ ทั้งยังเป็นแหล่งท่องเที่ยวของจังหวัดพัทลุง ในแต่ละวันก็มีนักท่องเที่ยวเดินทางมาเที่ยวชมอย่างไม่ขาดสาย บ้างก็มาปฏิบัติธรรม โดยเฉพาะวันหยุดหรือเทศกาลสำคัญต่างๆ ก็จะมีผู้คนมาเที่ยวชมสถานที่มากเป็นพิเศษ ผู้ที่มาวัดถ้ำสุมะโนจึงได้ทั้งมิติแห่งการท่องเที่ยว และมิติในด้านการปฏิบัติธรรม
